Hook
Một chiếc drone mang theo vài chục kg thuốc nổ đã bay qua 1.400 km lãnh thổ Nga, vượt qua hệ thống phòng không được cho là nhiều lớp, trước khi lao vào một trong những tổ hợp lọc dầu lớn nhất của nước này. Đó là Ufa, thủ phủ Bashkortostan, nằm ở chân dãy Uran, cách biên giới Ukraine một khoảng cách mà hồi đầu cuộc chiến, không ai tin là có thể với tới bằng máy bay không người lái giá rẻ.
Nhưng nó đã xảy ra.
Cuối tuần qua, Ukraine đồng thời tấn công các nhà máy lọc dầu tại Ufa và các mục tiêu quân sự ở Crimea. Giới phân tích quân sự gọi đây là một bước ngoặt: không phải vì thiệt hại vật chất cụ thể, mà vì khoảng cách mà drone Ukraine có thể đạt tới đang nói lên điều khác — thứ mà người ta gọi là "chiều sâu chiến lược" không còn là khái niệm an toàn của nước Nga nữa.
Context
Ufa không phải là mục tiêu ngẫu nhiên. Tổ hợp lọc dầu Ufa, gồm ba nhà máy với tổng công suất khoảng 28,8 triệu tấn mỗi năm, là trung tâm lọc dầu lớn thứ ba của Nga, chỉ sau Omsk và Kirishi. Đây không phải là một nhà máy nhỏ lẻ ven biển. Nó nằm sâu trong nội địa, được thiết kế để phục vụ nhu cầu nhiên liệu của vùng Volga và dãy Uran — khu vực công nghiệp quan trọng bậc nhất của Nga.
Kết hợp với các cuộc tấn công liên tiếp vào Crimea, nơi đặt các căn cứ quân sự, hệ thống phòng không và trung tâm chỉ huy của Nga, Kiev dường như đang vận hành một chiến lược hai mũi nhọn: nhắm vào nền kinh tế năng lượng và hệ thống quân sự ở tiền tuyến cũng như hậu phương. Đây là một sự leo thang có chủ đích, không phải một đòn tập kích đơn lẻ.
Khoảng cách 1.400 km xóa bỏ giả định an toàn của hậu phương Nga. Điều này không chỉ mang ý nghĩa quân sự; nó thay đổi cách mà các nhà đầu tư năng lượng và giới phân tích đánh giá rủi ro địa chính trị trong khu vực.
Core
Sự thật kỹ thuật đứng sau chiến dịch này mới là phần quan trọng nhất. Những gì Ukraine đang làm không chỉ là "bắn drone vào lãnh thổ Nga" một cách manh nha. Đây là một hệ thống hoàn chỉnh đã được vận hành trơn tru: trinh sát, xác định mục tiêu, lập kế hoạch đường bay, thực hiện tấn công và đánh giá thiệt hại.
Điều này có nghĩa là gì?
Trước hết, để một chiếc drone bay 1.400 km và tìm thấy một nhà máy lọc dầu, nó cần phải vượt qua một loạt các trạm radar và hệ thống tác chiến điện tử của Nga. Điều đó đòi hỏi khả năng lập trình đường bay phức tạp, sử dụng kết hợp GPS, quán tính và có thể là cả dẫn đường địa hình. Một mình chiếc drone không thể làm được điều đó. Đằng sau nó là một mạng lưới tình báo, bao gồm cả việc thu thập dữ liệu tín hiệu và hình ảnh vệ tinh — thứ mà Ukraine gần như chắc chắn chia sẻ với các đồng minh NATO.
Thứ hai, kinh tế của cuộc chiến này mới là điểm mấu chốt. Một chiếc drone tấn công tầm xa của Ukraine, tùy loại, có giá từ 30.000 đến 300.000 USD. Nhà máy lọc dầu Ufa có giá trị hàng tỷ USD, và việc sửa chữa một thiết bị bị hư hại — ví dụ như tháp chưng cất hoặc hệ thống xúc tác — có thể tốn từ vài chục triệu đến hàng trăm triệu USD. Tỷ lệ chi phí 1:1000, hoặc thậm chí lớn hơn, là ưu thế lớn nhất của Ukraine trong cuộc chiến tiêu hao này.
Nhưng đây là phần không phải ai cũng nhìn thấy rõ: sức mạnh của đòn tấn công này không nằm ở một mình quả drone. Nó nằm ở sự kết hợp giữa đòn tấn công vật lý và lệnh trừng phạt công nghệ của phương Tây.
Hãy cùng xem xét vấn đề từ góc độ khác. Nga là nhà sản xuất dầu lớn thứ ba thế giới, nhưng ngành lọc dầu của họ phụ thuộc rất nhiều vào công nghệ và chất xúc tác nhập khẩu từ phương Tây. Từ các bộ phận máy nén, hệ thống điều khiển, cho đến chất xúc tác cho quá trình cracking — tất cả đều bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt của EU. Khi một nhà máy lọc dầu bị hư hại và cần phải được sửa chữa nhanh chóng, Nga không thể chỉ đơn giản đến mua thiết bị thay thế từ Đức hay Mỹ. Họ phải dùng đến hàng tồn kho hạn chế, hoặc tìm nguồn cung từ các nước trung gian, với chi phí cao hơn và thời gian lâu hơn.
Chiến lược này tạo ra một hiệu ứng cộng hưởng: drone phá hủy, cấm vận ngăn chặn việc sửa chữa. Cứ mỗi lần một nhà máy lọc dầu bị tấn công, Nga lại phải đối mặt với sự lựa chọn đau đớn giữa việc chi hàng tỷ đô la để khôi phục, hoặc chấp nhận sản lượng sụt giảm vĩnh viễn. Đây không còn là trận chiến giành lãnh thổ; nó là trận chiến giành khả năng duy trì nền kinh tế thời chiến.
Một điểm tinh tế nữa: năng lực của Nga trong việc điều hướng mà không có GPS hoặc chống nhiễu là có hạn. Mỗi lần Ukraine thay đổi chiến thuật tấn công, Nga buộc phải phân tán lực lượng phòng không, triển khai hệ thống gây nhiễu trên một khu vực rộng lớn, làm suy giảm khả năng phòng thủ của họ ở những nơi khác. Đây chính là "sức mạnh của sự mất cân bằng" — một loại vũ khí mà Ukraine không có được trên chiến trường mặt đất, nhưng lại đang sử dụng rất hiệu quả trên bầu trời.
Không chỉ dừng lại ở vật chất, chiến dịch này còn được thiết kế để gửi đi một thông điệp về mặt tâm lý. Khi một vụ nổ xảy ra tại Ufa, cách Moscow hàng ngàn cây số, người dân Nga — những người đã quen với khái niệm "chiến tranh ở nơi xa" — bắt đầu nhận ra rằng cuộc chiến đang tiến đến gần hơn. Sự lo lắng này có thể không khiến chính phủ sụp đổ, nhưng nó ăn mòn sự ủng hộ của công chúng đối với việc duy trì cuộc chiến một cách bền bỉ.
Contrarian
Trước sự phấn khích của nhiều nhà quan sát phương Tây về "sức mạnh Ukraine", cần phải nhìn vào một thực tế ít được nhắc tới: cuộc chiến này cũng đang thử nghiệm độ bền của chính Ukraine ở một khía cạnh khác.
Việc sở hữu một đội bay drone tầm xa đòi hỏi một chuỗi cung ứng ổn định, không chỉ về phần cứng mà còn về phần mềm, thiết bị điện tử hàng không, chip xử lý và mô-đun chống nhiễu. Tất cả những thứ này đều đến từ nước ngoài. Bất kỳ sự trì hoãn nào trong việc viện trợ hoặc thay đổi chính sách của các đồng minh — điều có thể xảy ra trong bối cảnh chính trị bất ổn — đều có thể khiến chiến dịch này dừng lại một cách đột ngột. Sức mạnh này rất mong manh.
Hơn nữa, Nga cũng sẽ học hỏi từ những đòn tấn công này. Họ sẽ tăng cường các trạm gây nhiễu, bổ sung hệ thống phòng không tầm thấp, hoặc thậm chí sử dụng chính chiến thuật của Ukraine để trả đũa. Sự leo thang này tạo ra một vòng xoáy bạo lực mà cả hai bên đều khó kiểm soát. Và khi cuộc chiến tiêu hao kéo dài, nó sẽ thử thách sự kiên nhẫn của cả hai bên, cũng như các đồng minh của họ.
Takeaway
Có một xu hướng ít được ai nhắc đến trong câu chuyện này: cuộc chiến tranh đang trở thành một phòng thí nghiệm cho sự mong manh của các cơ sở hạ tầng quan trọng trên toàn cầu. Nếu những nhà máy lọc dầu của Nga có thể bị tấn công từ khoảng cách 1.400 km bằng những chiếc máy bay không người lái giá rẻ, liệu các kho chứa dầu, trung tâm dữ liệu, hay các trạm năng lượng ở những nước khác có thực sự an toàn?
Câu hỏi này sẽ là tâm điểm của các cuộc thảo luận về an ninh trong thập kỷ tới. Bài toán cân bằng giữa chi phí phòng thủ và chi phí tấn công chưa bao giờ chênh lệch lớn đến thế. Khi cuộc khủng hoảng ở Ukraine tiếp tục diễn ra, liệu chúng ta có đã sẵn sàng cho một cuộc chiến tranh nơi mà bất kỳ một mục tiêu nào cũng có thể trở thành một điểm yếu?
Đó là câu hỏi lớn hơn nhiều so với những gì xảy ra tại Ufa.