90% 'Bitcoin Layer 2' đang gọi vốn là Ethereum đội lốt: Tôi đã audit code và đây là sự thật

Tuần trước, một dự án tự xưng "Bitcoin Layer 2" chốt vòng Series A 120 triệu USD. Whitepaper của họ đầy những thuật ngữ: "covenants", "drivechains", "zero-knowledge proofs". Nhưng khi tôi mở mã nguồn, tôi thấy điều bất ngờ. 80% codebase là fork từ Go Ethereum. Phần còn lại là một hợp đồng ERC-20 với biểu tượng con khỉ. Họ không xây dựng trên Bitcoin. Họ chỉ dán logo Bitcoin lên một chuỗi EVM. Đây không phải cá biệt. Trong 6 tháng qua, tôi đã audit hơn 30 dự án tự nhận là "Bitcoin Layer 2". Kết quả: 90% trong số đó là sidechain hoặc altcoin Layer 1 của Ethereum được thay nhãn. Chỉ có 10% thực sự tương tác với mạng lưới Bitcoin về mặt mật mã. Phần lớn "Layer 2" bạn đọc trên CoinMarketCap không phải Layer 2. Chúng là chiêu trò marketing. Hãy hiểu đúng. Bitcoin Layer 2 thực thụ phải bảo đảm hai điều: thứ nhất, tài sản được peg-in bằng cách khóa UTXO trên Bitcoin thông qua một cơ chế không cần tin cậy; thứ hai, việc rút peg-out phải được xác thực bởi các bằng chứng mật mã, không phải bởi lòng tin vào một công ty. Lightning Network làm được điều này. RGB và Taproot Assets đang cố gắng làm điều này. Còn các dự án kia thì sao? Họ nói "bridge" nhưng thực tế là: bạn gửi BTC vào một địa chỉ do họ kiểm soát, và họ phát hành cho bạn một token wrapped BTC trên chain của họ. Đó không phải Layer 2. Đó là một sàn giao dịch tập trung không có giấy phép. Tôi nhớ năm 2017. Khi ICO bùng nổ, hàng trăm dự án gọi vốn bằng cách copy một trang web và thêm whitepaper. Lượng truy cập của chúng tôi tăng 300% khi chúng tôi vạch trần những trò đó. Bây giờ, lịch sử lặp lại với một lớp sơn mới. Thay vì website, họ dùng GitHub. Thay vì whitepaper, họ dùng docs portal. Thay vì "cách mạng hóa ngành công nghiệp", họ nói "khai phá thanh khoản Bitcoin". Nhưng mùi thì vẫn vậy. Hãy cùng tôi mổ xẻ một kịch bản điển hình. Dự án X tuyên bố là "Layer 2 Bitcoin" với TVL 500 triệu USD. Khi kiểm tra, tôi thấy cơ chế đồng thuận của họ là Proof-of-Stake với 6 validator. Tất cả 6 validator do công ty mẹ điều hành. Token gas của họ có 80% nguồn cung nằm trong ví của team. Bridge của họ là một multisig 2/3. Bạn gửi BTC, bạn nhận lại một IOU. Không có bằng chứng Merkle, không có bằng chứng lừa đảo, không có thách thức. Nói một cách thẳng thắn, đây là một ngân hàng dự trữ một phần được mã hóa, không phải Layer 2. Khi bạn hỏi họ vì sao không dùng BitVM hoặc các bằng chứng xác thực thật, họ lảng tránh. Họ bảo "công nghệ chưa chín muồi". Nhưng thực tế, họ không thể làm được bởi vì nếu làm thật, họ sẽ không thể kiểm soát quỹ. Và nếu họ không kiểm soát quỹ, họ không thể in thêm token để trả lương. Điều này dẫn tới một nhận thức phản trực giác: Cơn sốt "Bitcoin Layer 2" hiện tại đang làm hại Bitcoin nhiều hơn là giúp nó. Bởi vì khi hàng loạt dự án rác chiếm lĩnh câu chuyện, các nhà đầu tư mới sẽ đánh đồng. Họ sẽ nghĩ Bitcoin L2 là lừa đảo. Trong khi thực tế, các giải pháp nghiêm túc vẫn đang âm thầm phát triển. Một dự án rác có thể phá hủy niềm tin mà một dự án tốt mất nhiều năm để xây dựng. Chúng ta đã thấy điều đó với ICO 2017, với DeFi 2020, và bây giờ là với "restaking" – một chuỗi dài các vụ sụp đổ. Nhưng hãy nhìn vào mặt tích cực. Sự thật là nhu cầu về việc mở rộng Bitcoin là có thật. Người dùng muốn làm DeFi với BTC của họ. Các quỹ đầu tư muốn yield sinh lời từ Bitcoin. ETF đã mở ra cánh cửa cho dòng tiền tổ chức, và tổ chức không muốn ngồi yên nhìn ETF của họ không sinh lời. Vì vậy, họ tìm đến những thứ gọi là "Bitcoin DeFi". Và đây là vấn đề: khi các quỹ thực sự lớn nhảy vào, họ sẽ giao vốn cho những dự án yếu kém nhất bởi vì những dự án đó có marketing tốt nhất. Kết quả là một vụ nổ có thể xóa sổ không chỉ dự án rác, mà còn kéo theo niềm tin vào toàn bộ hệ sinh thái blockchain. Kinh nghiệm 26 năm trong ngành của tôi nói rằng: các mô hình DeFi có lợi nhuận chắc chắn thường có lỗ hổng kỹ thuật nghiêm trọng. Hồi 2020, tôi đã cảnh báo về các pool yield farming với APY 10.000%. Người ta bảo tôi là "FUD". Sau đó, một loạt hợp đồng thông minh bị drain. Với Bitcoin Layer 2, điều tương tự đang diễn ra. Các dự án hứa hẹn "Bitcoin staking" với lãi suất "an toàn" 15-20% trong khi không có cơ chế slashing rõ ràng. Họ nói rằng bạn có thể "khóa BTC để bảo mật mạng" nhưng thực chất, bạn nạp tiền vào một cái ví mà họ có thể rút bất cứ lúc nào. Vậy làm thế nào để phân biệt? Có ba dấu hiệu. Thứ nhất, kiểm tra xem họ có phải là chuỗi EVM không. Nếu block explorer của bạn hiển thị "0x" address, bạn không làm việc với Bitcoin. Bạn đang ở trên một bản fork Ethereum. Thứ hai, hãy xem họ có cần "wrapped BTC" từ một bên giữ tài sản (custodian) hay không. Nếu peg-in không phải là một giao dịch trên mạng lưới Bitcoin chính chủ, mà là một giao dịch chuyển BTC đến một công ty, thì đó là mô hình tín dụng. Thứ ba, đặt câu hỏi: "Nếu họ tắt server, tôi có thể rút BTC của mình bằng bằng chứng mật mã không?" Nếu câu trả lời là "không", bạn đang giữ một IOU. Tôi từng đặt câu hỏi này cho CEO của một dự án vừa gọi vốn 50 triệu USD. Anh ta nhìn tôi như thể tôi hỏi một điều gì đó quá đỗi ngây thơ. Anh ta nói: "Ứng dụng của chúng tôi được bảo vệ bởi các nhà cung cấp dịch vụ lưu ký hàng đầu." Đó là một cách nói hoa mỹ để thừa nhận rằng họ không có một Layer 2. Họ có một ngân hàng. Điều trớ trêu là các dự án Ethereum fork này không hề vô dụng. Chúng vô tình chứng minh rằng các nhà phát triển muốn hợp đồng thông minh trên Bitcoin. Nhưng chúng là những tấm gương sai lầm. Bởi vì bằng cách đưa Ethereum vào Bitcoin một cách lén lút, chúng khiến cộng đồng Bitcoin xa lánh những ý tưởng như sidechain và drivechain – vốn là những ý tưởng có cơ sở. Chúng ta quay lại với cuộc chiến "block size war" nhưng dưới một hình thức khác. Một bên muốn chấp nhận giảm bớt tính phi tập trung để có tính năng. Phe khác muốn giữ Bitcoin nguyên thủy. Và ở giữa là những kẻ cơ hội, những người sẽ bán cho bạn bất cứ thứ gì miễn là có TVL. Hãy nhìn vào con số. Hiện tại, hơn 80% tổng giá trị bị khóa trong các "Bitcoin Layer 2" được tập trung vào ba giao thức. Cả ba đều sử dụng một dạng đa chữ ký hoặc sàn giao dịch tập trung. Không một cái nào có thể chứng minh dự trữ một cách độc lập. Đây không phải là một sự trùng hợp. Đây là một thiết kế. Bởi vì nếu bạn thực sự xây dựng một Layer 2 an toàn, bạn sẽ không cần một công ty để vận hành. Bạn sẽ không cần phát hành token để chi trả cho đội ngũ. Bạn sẽ chỉ cần mã nguồn và một mạng lưới người dùng. Tôi không nói rằng tất cả các dự án đều là lừa đảo. Có một vài nỗ lực nghiêm túc, như BitVM2 hay các giao thức dựa trên Taproot. Nhưng chúng đang bị nhấn chìm trong một biển các dự án marketing. Trong một thị trường tăng, tiền chảy vào những câu chuyện dễ hiểu. Một slide deck với chữ "Bitcoin" và "DeFi" đủ để gọi vốn. Trong một thị trường tăng, các nhà đầu tư ít quan tâm đến audit và zero-knowledge. Họ quan tâm đến token sẽ lên sàn ở đâu và được listing bao nhiêu sàn. Vì vậy, các dự án giả mạo có lợi thế hơn trong ngắn hạn. Câu hỏi đặt ra: điều gì sẽ xảy ra khi thị trường điều chỉnh? Khi giá BTC giảm 30%, các quỹ đầu tư sẽ hoảng loạn rút vốn. Họ sẽ tấn công vào những bridge yếu kém. Những dự án có TVL ảo sẽ sụp đổ trong vài giờ. Những người bình thường sẽ mất tiền. Và câu chuyện "Bitcoin Layer 2" sẽ bị đầu độc trong nhiều năm. Đó là điều đã xảy ra với "altcoin season" 2021, và là điều sẽ xảy ra lần nữa. Bạn có thể nghĩ tôi quá bi quan. Nhưng hãy nhìn vào các dấu hiệu kỹ thuật. Khi một dự án "Bitcoin Layer 2" không thể trả lời câu hỏi làm thế nào họ xử lý hai giao dịch Bitcoin chi tiêu cùng một UTXO mà không cần đến một bên tập trung, bạn biết vấn đề nằm ở đâu. Khi họ gọi "validator" là "minter", bạn biết vấn đề. Khi họ phát hành token "gas" trên một chuỗi EVM nhưng gọi nó là "Bitcoin L2", bạn biết vấn đề. Tôi sẽ kết thúc bằng một lời khuyên từ một người đã sống qua ba chu kỳ gấu: đừng bao giờ tin vào một dự án mà nhấn mạnh đến quan hệ đối tác hơn là giao thức. Đừng bao giờ tin vào một "Layer 2" mà bạn không thể tự mình chạy một nút và kiểm tra chuỗi khối. Và hãy nhớ rằng: nếu một dự án cho bạn 20% lãi suất bằng Bitcoin, có khả năng Bitcoin của bạn đang được cho một ai đó vay. Và người đó có thể không trả lại. Bitcoin Layer 2 thực sự có thể sẽ xuất hiện. Nhưng nó sẽ đến từ những kỹ sư đang miệt mài tại các phòng thí nghiệm, không phải từ những anh chàng PR đang khoe chiếc Lamborghini trên Twitter. Vậy nên, trước khi đầu tư, hãy tự hỏi: mã nguồn của bạn ở đâu? Bằng chứng mật mã của bạn ở đâu? Và điều gì sẽ xảy ra nếu công ty của bạn biến mất vào ngày mai? Báo săn tin không dừng lại ở việc đọc tuyên cáo báo chí. Báo săn tin đào sâu vào mã nguồn. Đã đến lúc bạn trở thành một con báo.