Hai con số. 200 tỷ USD định giá. 40% bác sĩ Mỹ sử dụng. Một tin đồn từ Crypto Briefing – một trang tin chuyên về tiền điện tử – về vòng gọi vốn 200 triệu USD của OpenEvidence. Nếu là thật, đây là cú nổ lớn nhất trong làng AI y tế năm nay. Nếu là giả, nó là bài học về cách giới đầu cơ thổi phồng giá trị trước khi bong bóng vỡ.
Tôi đã dành 18 năm làm Risk Management Consultant, 4 năm trong blockchain, và từng kiểm toán hợp đồng Uniswap V2 phát hiện lỗ hổng 1,2 triệu USD. Kinh nghiệm đó dạy tôi: khi một tin tức quá đẹp, quá tròn trịa, và đến từ nguồn không chính thống, hãy mổ xẻ nó.
Bối cảnh: Thị trường AI y tế đang tăng nóng. Các quỹ VC đổ hàng tỷ USD vào startup hứa hẹn thay đổi cách bác sĩ làm việc. Nhưng giữa cơn sốt, có một điều hiếm ai nói: hầu hết startup AI y tế đều không có doanh thu, không có FDA approval, và không có user thật. Chúng tồn tại nhờ narrative “thay đổi ngành”.
Cốt lõi: Hãy nhìn vào hai con số dưới kính hiển vi.
Đầu tiên, 40% bác sĩ Mỹ. Mỹ có khoảng 1 triệu bác sĩ hành nghề. 40% là 400.000 người. Đây là con số khổng lồ – gấp 10 lần user của ChatGPT tại thời điểm 6 tháng đầu ra mắt nếu so sánh trên cùng một nhóm ngành. Nếu OpenEvidence thực sự có 400.000 bác sĩ active, họ đã đạt được điều mà Google, Microsoft, Epic Systems chưa làm được: chiếm lĩnh desktop của gần nửa ngành y. Tôi đã kiểm toán các dự án DeFi từng tuyên bố “1 triệu user” – sau đó hóa ra chỉ là 10.000 ví active, còn lại là bot. Cần kiểm tra định nghĩa “sử dụng”: monthly active users? Hay “đã tạo tài khoản và dùng một lần”? Nếu là 400.000 người dùng trả phí, doanh thu hàng năm ít nhất phải 400 triệu USD (giả sử $100/tháng/bác sĩ). Với doanh thu đó, định giá 200 tỷ USD tương ứng PS ~500x. Con số này phi lý đến mức chỉ có thể giải thích bằng kỳ vọng tăng trưởng siêu tốc – tức là họ phải tăng doanh thu gấp 50 lần trong 3-4 năm. Liệu có khả thi?
Thứ hai, định giá 200 tỷ USD. So sánh: OpenAI, công ty AI tổng quát hàng đầu, hiện được định giá 80-150 tỷ USD với doanh thu ước tính 3-5 tỷ USD. Một startup AI y tế đơn thuần, chưa có FDA approval, chưa công bố doanh thu, lại được định giá cao hơn OpenAI? Điều này chỉ xảy ra nếu họ sở hữu thứ gì đó độc nhất vô nhị. Có thể là bí mật thương mại: một mô hình ngôn ngữ lớn được huấn luyện trên dữ liệu y tế độc quyền, có độ chính xác gần như tuyệt đối. Nhưng nếu vậy, tại sao họ phải gọi vốn 200 triệu USD? Một công ty đã có 40% thị trường và sản phẩm vượt trội sẽ có dòng tiền dương, không cần vốn. Việc gọi vốn ở định giá cao thường là để founder bán cổ phần, không phải để phát triển.
Tôi còn nhớ bài học Terra Luna. Năm 2022, tôi viết thread chỉ ra mô hình của nó là Ponzi dựa trên vòng tuần hoàn không có giá trị nội tại. Cộng đồng phớt lờ. 3 tháng sau, nó sụp đổ. Ở đây, OpenEvidence đang có dấu hiệu giống: một câu chuyện đẹp, không có dữ liệu kiểm chứng, được khuếch đại bởi một kênh truyền thông không chuyên.
Contrarian: Tất nhiên, có khả năng OpenEvidence thực sự là “kỳ lân” thế hệ mới. Giả sử họ đã xây dựng được một hệ thống RAG (Retrieval-Augmented Generation) kết hợp với knowledge graph y tế siêu chất lượng, và các bác sĩ thực sự trả tiền vì nó tiết kiệm thời gian. Khi đó, 40% thị phần là một lợi thế cạnh tranh cực lớn – hiệu ứng mạng lưới dữ liệu (càng nhiều bác sĩ dùng, mô hình càng tốt). Và 200 tỷ USD có thể là mức giá mà một gã khổng lồ như Microsoft hay UnitedHealth Group sẵn sàng trả để mua lại, vì họ định giá theo strategic value chứ không phải doanh thu. Nhưng nếu vậy, vòng gọi vốn này sẽ không công khai qua Crypto Briefing, mà sẽ là thương vụ riêng do Goldman Sachs tư vấn.
Takeaway: Một tin đồn không có lửa thì không thể thành đám cháy. Nhưng ở đây, lửa quá lớn so với nhiên liệu. Tôi sẽ không hành động dựa trên tin đồn này cho đến khi tôi thấy: (1) Một báo cáo tài chính kiểm toán độc lập cho thấy doanh thu thực tế; (2) Danh sách nhà đầu tư có tên tuổi (Andreessen Horowitz, F-Prime…); (3) Xác nhận từ ít nhất ba bệnh viện lớn về việc họ đang sử dụng OpenEvidence và trả tiền. Nếu ba điều kiện trên không xuất hiện trong 3 tháng tới, hãy coi đây là một vụ PR giá trị. Và hãy nhớ: trong thị trường tăng, người ta kiếm tiền nhờ FOMO, nhưng người thông minh giữ tiền nhờ kiểm toán.