Tôi đang ngồi trong một quán cà phê ở Dubai, nhìn ra những tòa nhà chọc trời lấp lánh dưới ánh nắng sa mạc. Trên màn hình laptop, dòng chữ "NVIDIA vượt mốc vốn hóa 2.3 nghìn tỷ USD" nhấp nháy. Một cảm giác quen thuộc len lỏi – giống như năm 2021, khi tôi nhìn vào biểu đồ của CryptoPunks và tự hỏi: liệu đây là đỉnh của một cơn sóng thần, hay chỉ là khởi đầu của một cơn bão?
Freya Beamish, nhà kinh tế học tại TS Lombard, vừa đưa ra một tuyên bố khiến tôi phải dừng lại: bà ấy kêu gọi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) thắt chặt chính sách để kiềm chế cơn sốt đầu tư AI. Nghe có vẻ nghịch lý phải không? Khi cả thế giới đang đổ xô vào AI, coi đó là tương lai của năng suất lao động, Beamish lại nhìn thấy một quả bong bóng sắp vỡ, giống như những gì đã xảy ra với dot-com năm 2000. Và bà ấy muốn Fed chủ động chọc thủng nó.
Bối cảnh: Khi thị trường đang mơ về một cuộc hạ cánh mềm
Thị trường hiện tại đang sống trong câu chuyện "hạ cánh mềm": lạm phát giảm dần, Fed sẽ cắt giảm lãi suất vào cuối năm, và nền kinh tế tiếp tục tăng trưởng nhẹ nhàng. Cổ phiếu công nghệ, đặc biệt là những cái tên gắn với AI như NVIDIA, Microsoft, hay các startup Generative AI, đang tăng vọt như một minh chứng cho câu chuyện đó. Dòng vốn toàn cầu đổ vào các quỹ đầu tư công nghệ, và trong thế giới crypto, chúng ta cũng thấy sự hồi sinh của các dự án liên quan đến AI – từ token AI đến các nền tảng compute sharing.
Nhưng Beamish lại nhìn thấy một mối nguy khác. Bà ấy lập luận rằng cơn sốt đầu tư AI không chỉ là một câu chuyện tăng trưởng, mà còn là một động lực lạm phát mới. Khi các công ty đổ tiền vào xây dựng trung tâm dữ liệu, mua chip, thuê nhân tài – tất cả đều tạo ra áp lực lên giá cả. Nếu Fed không hành động, chúng ta sẽ lặp lại kịch bản của những năm cuối thập niên 1990: một quả bong bóng khổng lồ trước khi sụp đổ.
Phân tích cốt lõi: Lạm phát kiểu mới – từ tài sản đến giá tiêu dùng
Điều khiến tôi chú ý là cách Beamish định nghĩa lại lạm phát. Bà ấy không nói về giá xăng dầu hay thực phẩm, mà nói về lạm phát do đầu tư tài sản. Khi giá cổ phiếu AI tăng, các công ty cảm thấy giàu có hơn và tiếp tục chi tiêu. Khi họ chi tiêu, họ đẩy giá các yếu tố đầu vào – từ chip đến điện năng – lên cao. Và cuối cùng, điều đó lan sang nền kinh tế thực qua chi phí lao động (vì các kỹ sư AI được trả lương cao).
Tôi nhìn lại quá khứ: năm 2021, tôi đã chứng kiến sự bùng nổ của NFT và DeFi. Lúc đó, tôi viết một báo cáo dài 30 trang về sự bất bình đẳng giới trong thế giới NFT, nhưng sâu bên trong, tôi cảm nhận được một cơn sốt tương tự. Giá ETH tăng từ 200 USD lên 4.800 USD, mọi người đổ xô vào yield farming, và các giao thức ra đời như nấm sau mưa. Rồi khi Fed bắt đầu tăng lãi suất vào năm 2022, mọi thứ sụp đổ. Sự sụp đổ đó không chỉ vì lãi suất cao, mà vì chính sự mất cân bằng giữa kỳ vọng và thực tế.
Beamish đang cảnh báo về một kịch bản tương tự, nhưng ở quy mô lớn hơn nhiều. Bà ấy nói rằng nếu Fed không hành động, chúng ta sẽ chứng kiến một cuộc khủng hoảng tài chính do AI gây ra. Và điều đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường crypto, bởi vì crypto không tồn tại trong chân không. Khi thanh khoản toàn cầu bị siết chặt, mọi tài sản rủi ro đều chịu áp lực.
Quan điểm trái chiều: Liệu crypto có thể 'decouple' khỏi macro?
Tôi từng nghe rất nhiều người trong cộng đồng crypto nói: "Bitcoin là vàng kỹ thuật số, nó sẽ tăng khi Fed in tiền". Nhưng thực tế cho thấy, trong giai đoạn thắt chặt 2022, Bitcoin giảm từ 69.000 USD xuống 15.000 USD. Không có sự 'decoupling' nào cả. Crypto, dù là phi tập trung, vẫn bị chi phối bởi dòng vốn toàn cầu. Nếu Fed thực sự trở nên siêu diều hâu, như Beamish đề xuất, thì crypto sẽ là một trong những tài sản bị bán tháo đầu tiên.
Tuy nhiên, có một góc nhìn khác: nếu Fed chủ động chọc thủng bong bóng AI, điều đó có thể gây ra một cuộc suy thoái sâu. Khi đó, các ngân hàng trung ương sẽ lại phải nới lỏng, in tiền. Và trong một thế giới mà tiền pháp định mất niềm tin, crypto – đặc biệt là Bitcoin – có thể trở thành nơi trú ẩn. Nhưng đó là một kịch bản ở xa. Trong ngắn hạn, tôi tin rằng sự thắt chặt của Fed sẽ là một cơn gió ngược mạnh mẽ.
Takeaway: Định vị chu kỳ trong cơn bão sắp tới
Giữa những con số và biểu đồ, tôi nhớ lại một câu mà tôi từng viết trong một bài phân tích năm 2022: "Trong cơn bão thanh khoản, chỉ có dòng chảy mới nói lên sự thật." Bây giờ, cơn bão đang đến từ một hướng khác: không phải từ chiến tranh thương mại hay đại dịch, mà từ chính sự hưng phấn thái quá với công nghệ. Nếu Beamish đúng, chúng ta sẽ thấy một cuộc thanh lọc. Những dự án crypto có nền tảng vững chắc sẽ sống sót, còn những cái tên chỉ dựa trên câu chuyện AI sẽ biến mất.
Liệu Fed có dám giết chết một con ngỗng vàng để cứu cả trang trại? Tôi không chắc. Nhưng tôi biết rằng, với tư cách là một người quan sát vĩ mô, tôi sẽ không đặt cược vào sự lạc quan mù quáng. Tôi sẽ tiếp tục theo dõi dữ liệu – từ chỉ số PCE đến chi tiêu vốn của các ông lớn công nghệ – và chuẩn bị cho một kịch bản không ai muốn.