Tom Lee vs Jordi Visser: AI trade chưa kết thúc, nhưng con đường tới Ethereum bị che khuất bởi bảng cân đối

Jordi Visser vừa đổ thêm dầu vào cuộc tranh luận về trí tuệ nhân tạo khi tuyên bố “kỷ nguyên tiền dễ trong AI trade đã khép lại”. Tom Lee, người đối lập trực tiếp trên cùng một hội thảo tuần này, lại cho rằng câu chuyện mới chỉ bắt đầu, và chặng tiếp theo sẽ chạy qua các hệ thống thanh toán crypto được xây dựng cho tác nhân phần mềm, không phải cho con người. Visser là một nhà đầu tư vĩ mô kỳ cựu, từng dành hai thập kỷ tại Weiss Multi-Strategy Advisers và hiện dẫn dắt mảng nghiên cứu AI tại 22V Research. Lee là đồng sáng lập kiêm trưởng bộ phận nghiên cứu của Fundstrat, đồng thời là chủ tịch BitMine Immersion Technologies – công ty đại chúng nắm giữ ether lớn nhất. Sự hiện diện trên chiếc ghế chủ tịch một công ty có bảng cân đối phụ thuộc gần như toàn bộ vào giá ether khiến bất kỳ luận điểm nào ông đưa ra cũng cần được đọc kỹ, tách bạch giữa phân tích và lợi ích tài chính. Nhưng nội dung ông trình bày không đơn giản là một bài quảng cáo; nó chạm vào một vấn đề cấu trúc mà ngành đã bỏ ngỏ trong nhiều năm. Khi còn là nhà phân tích theo dõi điện thoại di động vào đầu những năm 1990, Lee đã chứng kiến Motorola cùng các nhà cung cấp hạ tầng dẫn đầu chu kỳ ban đầu. Nhưng những người chiến thắng lớn nhất lại xuất hiện muộn hơn: các công ty tháp được tách ra từ nhà mạng, rồi Apple. Ông lập luận rằng chu kỳ AI hiện tại có hình dạng tương tự. Các công ty bán dẫn và hạ tầng tính toán đã hưởng lợi trước, nhưng thị trường lớn nhất phía sau là dịch vụ tài chính. Lee đã nhiều lần gọi nỗi sợ chi tiêu vốn cho AI là một tín hiệu tăng giá ngược đời, bởi nó phản ánh việc các tập đoàn vẫn đang đặt cược mạnh vào mở rộng năng lực tính toán. Với ông, cơn sốt chip chỉ là chặng một. Chặng hai là lớp thanh toán cho phép các tác nhân phần mềm – những hệ thống AI có thể tự chủ ra quyết định – thực hiện giao dịch mà không cần con người can thiệp. Lớp thanh toán đó, theo ông, chắc chắn sẽ là crypto. Lý do Lee đưa ra chia thành bốn mảng: niềm tin, bằng chứng về khả năng thanh toán, cho vay và thu thuế. Bốn yếu tố này đã khiến con người xây dựng hoạt động thương mại xung quanh ngân hàng. Ngân hàng tồn tại để xác minh bạn là ai, xác minh bạn có tiền, cấp tín dụng khi bạn cần đòn bẩy, và hỗ trợ nhà nước thu thuế. Nhưng một tác nhân AI không cần bất kỳ điều nào trong số đó. Nó không có danh tính pháp lý, không có lịch sử tín dụng, không bị đánh thuế theo cách thông thường. Nó chỉ cần một chiếc ví, một bộ quy tắc và một cơ chế để khóa tiền cho đến khi hoàn thành nghĩa vụ. Lee nói: “Sẽ là sai lầm nếu nghĩ rằng thứ này được xây dựng trên hệ thống đường ray tài chính truyền thống.” Sổ cái ngân hàng phải thanh toán bằng một đồng tiền quốc gia duy nhất. Còn khi tiền trở thành mã, cổ phiếu phi tập trung, vàng, token đều có thể được thanh toán lẫn nhau trên cùng một mạng lưới. Điều này không còn là lý thuyết trên slide. Một tiêu chuẩn Ethereum có số hiệu ERC-8183, nộp ngày 25/2, đã mô tả cơ chế khóa thanh toán của một tác nhân trong escrow, chỉ giải phóng khi một người đánh giá được chỉ định ký xác nhận. Davide Crapis, nhà nghiên cứu của Ethereum Foundation, đứng tên đồng tác giả cùng ba kỹ sư của Virtuals Protocol. Tiêu chuẩn mới ở trạng thái Draft, nghĩa là chưa có gì chắc chắn, nhưng hướng đi thì rõ ràng. Điểm thú vị là cuộc tranh luận giữa Lee và Visser không hẳn là đối lập. Visser thừa nhận kỷ nguyên tăng trưởng bảy, tám lần của AI trade đã qua, nhưng ông vẫn kỳ vọng mức sinh lời khoảng 30% mỗi năm. Lee đọc sự thu hẹp đó không phải là dấu chấm hết mà là một sự luân chuyển. Cả hai đều đồng ý về điểm đến: những mạng lưới thu phí sẽ là bên hút dòng vốn lớn nhất, và cả hai đều nêu tên Ethereum. Với Lee, điều đó có một lý do rất cụ thể trên bảng cân đối kế toán. BitMine Immersion Technologies đã công bố nắm giữ 5,79 triệu ETH tính đến ngày 27/7, tương đương khoảng 4,8% tổng nguồn cung ether đang lưu hành. Tổng tài sản tiền mã hóa và tiền mặt của công ty đạt 11,8 tỷ USD. Ngay trong thông điệp của chủ tịch hồi tháng 7, Lee viết: “Giá cổ phiếu BitMine trong tương lai phụ thuộc rất lớn vào giá Ethereum trong tương lai.” Tương quan giữa cổ phiếu BitMine và ether mà ông đưa ra là 90%. Điều đó có nghĩa, khi nhà đầu tư nghe luận điểm agent của Lee, họ đang nghe một người có động cơ tài chính khổng lồ để tin vào điều đó. Bảng cân đối này đã tăng trong tháng vừa qua nhờ đặt cược vào kho dự trữ ether, tạo ra một vòng lặp: giá ether tăng, BitMine tăng, niềm tin vào luận điểm của Lee tăng, rồi lại tiếp tục kéo ether lên. Nhưng vòng lặp này cần dòng tiền thực từ hoạt động của agent để tồn tại lâu dài. Và đó chính là nơi con số bắt đầu bất đồng với câu chuyện. Jansen Teng, đồng sáng lập kiêm CEO của Virtuals Protocol – công ty đặt hàng nghiên cứu Fundstrat và hiện là khách hàng của Fundstrat – chia sẻ trên cùng hội thảo rằng launchpad cho token agent đã xử lý khoảng 15 tỷ USD khối lượng giao dịch. Nhưng thương mại giữa các agent với nhau chỉ đạt khoảng 500 triệu USD trong một năm. Nghĩa là, hoạt động đầu cơ vào agent lớn gấp ba mươi lần hoạt động giao dịch thực tế của agent. Tất cả các con số đều do công ty tự báo cáo, chưa được kiểm chứng độc lập. Teng cũng thừa nhận tổng lợi nhuận mà các agent giữ lại chỉ là 2,5 triệu USD, và sản phẩm vẫn chưa đạt được mức độ phù hợp với thị trường. Token VIRTUAL của nền tảng này hiện giao dịch quanh mức 0,56 USD, giảm 89% so với đỉnh tháng 1/2025, ngay cả sau khi các agent bắt đầu giao dịch cổ phiếu token hóa onchain. Ethereum cũng không ngoại lệ khi nhìn vào dữ liệu giá: token này neo quanh 1.873 USD, tăng 19,7% trong ba mươi ngày, nhưng vẫn thấp hơn 51% so với một năm trước và giảm hơn 2% so với phiên giao dịch trước đó. Thị trường đang lạc quan trong ngắn hạn, nhưng xu hướng dài hạn chưa xác nhận câu chuyện thanh toán agent. Khi đặt hai bức tranh cạnh nhau – một bên là niềm tin rằng AI trade sẽ chuyển sang hạ tầng thanh toán agent trên crypto, một bên là số liệu cho thấy phần lớn hoạt động vẫn là đầu cơ token, chứ không phải giao dịch thực – tôi nhớ lại khoảng thời gian tự viết script phân tích on-chain để theo dõi dòng tiền cá voi trong đợt ICO năm 2017. Khi đó, tôi phát hiện 80% thanh khoản tập trung vào ba quỹ đầu tư mạo hiểm, trong khi nhà đầu tư lẻ chỉ chiếm 5% khối lượng giao dịch thực. Tôi báo cáo lên quản lý và bị gạt đi vì phân tích quá phức tạp. Quỹ sau đó mất 40% vốn khi ICO sụp đổ. Từ đó, tôi học được rằng trong crypto, sự bất đối xứng giữa niềm tin và bằng chứng hiếm khi được giải quyết bằng lý lẽ. Nó thường được giải quyết bằng giá, trước khi bằng sản phẩm. Câu hỏi của cuộc tranh luận này không phải là AI trade đã kết thúc hay chưa. Nó là liệu thanh toán máy móc có đến trước khi những bảng cân đối đang đặt cược vào câu chuyện cần nó trở thành hiện thực. Các tiêu chuẩn như ERC-8183 là một tín hiệu kỹ thuật đáng theo dõi, nhưng một tiêu chuẩn Draft không thể thay thế cho dòng tiền. Và khi động cơ tài chính của người kể chuyện nằm ngay trên bảng cân đối kế toán, nhà đầu tư càng cần phân biệt rõ giữa một luận điểm có cấu trúc tốt và một luận điểm đang cần thị trường tin để tự cứu chính mình.