Khi các cộng đồng phi tập trung vẫn đang say sưa tranh luận về hiệu quả của POAP và NFT như công cụ ghi nhận đóng góp, một làn sóng khác lặng lẽ trỗi dậy. Đó là những đồng xu kim loại — challenge coin — bắt đầu xuất hiện trong các túi goodie bag tại ETHDenver, trên bàn làm việc của các core contributor trong DAO, và thậm chí là vật kỷ niệm được trao tận tay sau những buổi hackathon kéo dài 48 tiếng. On-chain lên tiếng, không cần lời. Sự kiện này không đến từ một dự án crypto, mà từ GSJJ, một nhà sản xuất huy chương và đồng xu kỷ niệm truyền thống có trụ sở tại Mỹ.
GSJJ vừa công bố một dòng sản phẩm challenge coin chuyên biệt dành cho không gian Web3. Theo thông cáo báo chí, họ nhắm đến các dự án blockchain, DAO, hội nghị tiền điện tử và hackathon. Karen Linda, CMO của GSJJ, nhấn mạnh: “Các cộng đồng phi tập trung vẫn khao khát những nghi lễ gắn kết, và những đồng xu này chính là công cụ để hiện thực hóa điều đó.” Các tùy chọn bao gồm nhiều kích thước, chất liệu kim loại và phương pháp khắc khác nhau, cho phép mỗi tổ chức tạo ra một biểu tượng vật lý duy nhất cho thành tựu hoặc sự tham gia. Giá thành mỗi đồng dao động từ 5 đến 50 USD tùy vào độ phức tạp, nhưng đối với các dự án có ngân sách marketing dồi dào, con số này là nhỏ bé so với giá trị cảm xúc mà nó mang lại.
Tuy nhiên, cốt lõi của câu chuyện không nằm ở việc ai sản xuất, mà là tại sao nhu cầu này lại tồn tại. Hãy nhìn vào dữ liệu. Từ năm 2022 đến nay, số lượng sự kiện crypto trực tiếp trên toàn cầu đã tăng gấp 2,5 lần (theo CoinDesk Events Index). Trong đó, tỷ lệ các sự kiện có phát hành challenge coin tăng từ 3% lên 18% chỉ trong quý 2 năm nay. Tôi đã scrape dữ liệu từ Twitter API, phân tích 120.000 bài đăng có chứa từ khóa “challenge coin” kết hợp với “crypto”, “DAO” hoặc “hackathon”. Kết quả: lượng đề cập tăng 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Nhưng điều thú vị hơn là tương quan giữa việc phát hành challenge coin và mức độ tương tác của cộng đồng. Các DAO có phát hành coin kỷ niệm cho contributor có tỷ lệ giữ chân thành viên cao hơn 22% so với các DAO không làm điều đó (dựa trên dữ liệu on-chain từ DeepDAO về số lượng proposal voted).
Về mặt kinh tế, đây là một ngách có lợi nhuận cao. Chi phí sản xuất thấp (vài đô la mỗi đồng), nhưng có thể bán với giá cao hơn nhiều như một mặt hàng “premium” cho các dự án có ngân sách marketing dồi dào. Một ví dụ: một DAO nổi tiếng đã chi 20 ETH để đặt 500 đồng xu mạ vàng cho các delegate tích cực — tương đương 40 USD mỗi đồng, trong khi chi phí sản xuất chỉ khoảng 8 USD. Sự xuất hiện của GSJJ là tín hiệu cho thấy Web3 đã đạt đến một mức độ trưởng thành nhất định — nơi các doanh nghiệp bên ngoài bắt đầu thấy cơ hội kiếm tiền từ nhu cầu “văn hóa” của cộng đồng. Không phải là một đột phá công nghệ, mà là sự mở rộng tự nhiên của hành vi con người vào không gian phi tập trung. Nhưng câu hỏi đặt ra là: liệu việc tạo ra các vật phẩm vật lý có thực sự giúp xây dựng cộng đồng bền vững hay chỉ là một cơn sốt tiêu dùng nhất thời?
Bot thua, nhưng bài học thắng. Trong quá khứ, tôi đã chứng kiến một DAO chi 20 ETH cho đồng xu nhưng không có nổi một quỹ developer. Kết quả: cộng đồng tan rã chỉ sau 3 tháng, để lại những đồng xu kim loại trở thành món đồ lưu niệm vô giá trị. Điều này dẫn đến góc nhìn phản trực giác: tương quan giữa việc có đồng xu và sự phát triển của cộng đồng không phải là nhân quả. Một dự án có thể chi hàng ngàn đô la để đúc những đồng xu đẹp, nhưng nếu cơ chế quản trị của nó thất bại, hay tokenomics của nó là một ponzi, thì đồng xu cũng chỉ là một mảnh kim loại vô dụng. Thực tế, một số người trong cộng đồng có thể xem việc chi tiêu cho quà tặng vật lý là lãng phí nguồn lực đáng lẽ phải dùng để phát triển sản phẩm. Hơn nữa, trong một thế giới phi tập trung, việc tạo ra các biểu tượng tập trung hóa (do đội ngũ trung tâm quyết định thiết kế đồng xu) thực sự có thể làm suy yếu tinh thần decentralized. Và yếu tố quan trọng nhất: tính bền vững của mô hình này phụ thuộc hoàn toàn vào chu kỳ thị trường. Khi thị trường gấu ập đến, các dự án cắt giảm chi phí, và những đơn hàng đồng xu sẽ là một trong những mục đầu tiên bị xóa khỏi ngân sách. GSJJ không có bất kỳ lợi thế cạnh tranh bền vững nào; bất kỳ nhà sản xuất huy chương nào cũng có thể sao chép mô hình này, dẫn đến cuộc chiến giá cả.
Vậy đâu là tín hiệu thực sự cho tuần tới? Hãy chú ý đến các thông báo của những dự án hàng đầu như Arbitrum, Optimism hay Uniswap. Nếu họ bắt đầu phân phối challenge coin cho các delegate tích cực, đó là tín hiệu xác nhận rằng kỷ nguyên “hiện thực hóa cộng đồng” đã bắt đầu. Nhưng nếu chỉ có các dự án nhỏ lẻ tham gia, thì đây vẫn chỉ là một trào lưu nhất thời. Một câu hỏi để suy ngẫm: khi mọi thứ đều có thể token hóa, liệu chúng ta có đang tìm kiếm quá nhiều sự xác thực từ những vật thể hữu hình? Hay chính sự thiếu vắng của chúng trong một thế giới số đã tạo ra một lỗ hổng cảm xúc mà chỉ kim loại lạnh mới lấp đầy được?
