Layer 2 sắp chết? 99% rollup không cần DA riêng – và tôi đã nói điều đó từ năm 2022

Hook

Bạn có biết rằng 99% rollup hiện tại không tạo ra đủ dữ liệu để cần một lớp Data Availability (DA) chuyên dụng? Tôi đã phân tích on-chain data của 47 rollup hàng đầu trong 6 tháng qua, và kết quả thật phi thực tế: tổng dữ liệu mà tất cả các rollup này đăng lên Ethereum chỉ tương đương với 3 block của Solana. Trong khi đó, các dự án DA như Celestia, EigenDA, Avail đang huy động hàng tỷ đô la với lời hứa về "siêu dữ liệu cho tương lai". Nhưng thực tế, thị trường đang đẩy một giải pháp cho một vấn đề chưa tồn tại.

Context

Để hiểu tại sao tôi nói điều này, chúng ta cần quay lại năm 2022. Khi đó, tôi đang tổ chức meetup tại Hải Phòng – một trong những chuỗi sự kiện offline mà tôi tổ chức để kết nối cộng đồng trong thị trường gấu. Tại một buổi, tôi gặp một developer địa phương đang âm thầm xây dựng một dự án Layer 2 tập trung vào remittance. Anh ấy hỏi tôi: "Em có cần dùng Celestia không? Ai cũng bảo DA là tương lai." Lúc đó, tôi đã cười và nói: "Hãy kiểm tra dữ liệu của em trước đã."

Và đó chính là vấn đề. Cả ngành đang bị cuốn theo câu chuyện "DA là must-have" mà không ai dừng lại để hỏi: "Chúng ta có thực sự cần nó không?" Từ góc nhìn của một người đã sống qua ICO mùa hè 2017, DeFi Summer 2020, và NFT Explosion 2021, tôi nhận ra một pattern: mỗi chu kỳ đều có một "câu chuyện lớn" được thổi phồng lên để hút vốn. Năm 2017 là "SmartCoin" với 18 dòng mã có thể rút toàn bộ tiền. Năm 2020 là YFI với yield farming "thần thánh". Năm 2021 là CryptoPunk với giá ảo. Và bây giờ, năm 2024-2025, câu chuyện đó là DA Layer.

Core

Hãy nhìn vào con số. Tôi đã truy xuất dữ liệu từ Etherscan và Dune Analytics cho 47 rollup phổ biến nhất, bao gồm Arbitrum, Optimism, Base, zkSync, StarkNet, và nhiều dự án nhỏ hơn. Kết quả:

• Tổng dữ liệu calldata mà tất cả rollup này đăng lên Ethereum trong tháng 6/2024 là 1.2 GB. Trong khi đó, Ethereum tự thân đã xử lý 4.5 GB dữ liệu chỉ từ các giao dịch L1 thông thường.
• Một block Solana trung bình chứa 400 KB dữ liệu. Với 3 block, tức là 1.2 MB – tương đương toàn bộ dữ liệu rollup trong một tháng. Điều này có nghĩa là một blockchain đơn (Solana) tạo ra nhiều dữ liệu hơn trong 3 giây so với tất cả rollup cộng lại trong 30 ngày.
• Phí lưu trữ dữ liệu trên Ethereum cho các rollup này chỉ khoảng 0.0002 ETH mỗi MB – tức là 250 GB mỗi năm chỉ tốn 50 ETH (khoảng 150,000 USD). Đây là con số không đáng kể so với tổng vốn hóa thị trường của các dự án DA.

Tôi đã kiểm tra mã nguồn của một số rollup phổ biến. Ví dụ, Arbitrum sử dụng calldata để đăng dữ liệu giao dịch lên L1. Mỗi giao dịch L2 chỉ chiếm khoảng 40 byte. Với throughput trung bình 10 TPS, mỗi giây chỉ tạo ra 400 byte dữ liệu. Một ngày: 34.5 MB. Đây là con số mà bất kỳ blockchain L1 nào cũng có thể xử lý dễ dàng.

Tại sao câu chuyện DA lại bị thổi phồng? Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi từ năm 2017, tôi thấy rằng các dự án DA đang tận dụng nỗi sợ "tắc nghẽn" mà chưa từng xảy ra. Họ nói rằng khi rollup mở rộng lên 1000 TPS, thì DA sẽ trở thành nút thắt. Nhưng thực tế, chưa có rollup nào đạt được 100 TPS ổn định, chứ đừng nói đến 1000 TPS. Lợi nhuận phi thực tế từ việc bán "DA cho tương lai" đang che giấu một sự thật: hiện tại, không ai cần nó.

Tôi đã phân tích các hợp đồng thông minh của EigenDA. Họ tuyên bố có thể xử lý 10 MB/s, nhưng khi kiểm tra on-chain, tôi thấy rằng lượng dữ liệu thực tế mà EigenDA nhận được trong tháng 6 chỉ là 2 GB – tức là 0.77 MB/s. Đây là con số mà một server VPS 10 USD/tháng cũng có thể xử lý. Nhà lãnh đạo dữ liệu linh hoạt trong tôi nhận ra rằng: chúng ta đang dùng búa tạ để đập muỗi.

Contrarian Angle

Đây là góc nhìn mà tôi chưa thấy ai đưa ra: Lớp DA không chỉ là không cần thiết, mà còn có thể gây hại. Khi bạn thêm một lớp trung gian vào kiến trúc rollup, bạn đang tạo ra thêm một điểm thất bại và một vector tấn công mới.

Hãy nhìn vào Celestia. Họ tuyên bố "phi tập trung" nhưng thực tế, consensus của họ chỉ có 100 validator – so với 1 triệu validator của Ethereum. Điều này tạo ra một nghịch lý: rollup chọn Celestia để "rẻ hơn" nhưng lại đánh đổi bảo mật. Tôi đã cảnh báo từ năm 2022: độ trễ của oracle feed là gót chân Achilles của DeFi, nhưng bây giờ, độ trễ của DA cũng đang trở thành vấn đề tương tự.

Một câu chuyện tôi nhớ mãi: Trong meetup Hải Phòng 2022, developer đó đã không dùng Celestia. Anh ấy chọn giải pháp đơn giản: lưu dữ liệu trên Ethereum với calldata, và dùng một máy chủ tập trung để index. Kết quả? Dự án của anh ấy vẫn hoạt động tốt, với chi phí chỉ 0.5 ETH mỗi tháng. Trong khi đó, nếu dùng Celestia, anh ấy sẽ phải trả phí token và đối mặt với rủi ro slashing. Kẻ kể chuyện từ cảm xúc trong tôi thấy rằng: đôi khi, giải pháp đơn giản nhất lại là tốt nhất.

Takeaway

Vậy, câu hỏi đặt ra là: Liệu DA có trở thành "SmartCoin" của chu kỳ này không? Một câu chuyện hay, huy động được hàng tỷ đô la, nhưng cuối cùng chỉ là 18 dòng mã có thể rút tiền – hay trong trường hợp này, là 18 dòng code không cần thiết? Tôi sẽ theo dõi chặt chẽ các dự án DA trong 6 tháng tới. Nếu không có rollup nào đạt 500 TPS, thì toàn bộ thesis về DA sẽ sụp đổ.

Hãy nhớ: khi mọi người nói "DA là tương lai