Tháng trước, số lượng dự án triển khai trên OP Stack đã vượt mốc 100, trong khi ZK Stack chỉ có 12. Nhưng nếu bạn nhìn vào tốc độ tăng trưởng TVL, câu chuyện lại hoàn toàn khác: OP Stack mất trung bình 3 tháng để đạt được 50 triệu USD TVL mỗi chain, trong khi ZK Stack chỉ cần 6 tuần. Đây không phải là một cuộc đua về số lượng, mà là cuộc chiến về niềm tin và hiệu quả vốn.
Context
OP Stack và ZK Stack là hai bộ công cụ phổ biến nhất để xây dựng Layer2. OP Stack dựa trên optimistic rollup, giả định rằng các giao dịch là hợp lệ cho đến khi có bằng chứng gian lận. ZK Stack dựa trên zero-knowledge rollup, sử dụng bằng chứng mật mã để xác thực ngay lập tức. Cả hai đều mã nguồn mở và được thiết kế để cho phép các dự án tùy chỉnh chain riêng.
Nhưng sự khác biệt thực sự không nằm ở công nghệ. Insight ở cấp độ giao thức mà hầu hết mọi người bỏ lỡ là: OP Stack đã xây dựng một hệ sinh thái mạnh mẽ nhờ vào sự hỗ trợ của Optimism Foundation và quỹ OP Grants. Họ đã chi hàng triệu USD để thu hút các dự án DeFi, game, và NFT. Trong khi đó, ZK Stack vẫn phụ thuộc nhiều vào các nhà phát triển độc lập và chưa có một quỹ tài trợ tập trung nào.
Nếu bạn đọc kỹ whitepaper của cả hai stack, bạn sẽ thấy OP Stack có lợi thế về khả năng tương thích EVM gần như hoàn hảo, trong khi ZK Stack phải hy sinh một phần tương thích để đạt được tốc độ xác thực nhanh hơn. Tuy nhiên, điều mà ít người để ý là chi phí vận hành: OP Stack yêu cầu sequencer tập trung trong giai đoạn đầu, trong khi ZK Stack có thể chạy sequencer phi tập trung ngay từ đầu.
Core
Hãy cùng trace execution path của một giao dịch trên OP Stack: Người dùng gửi giao dịch → sequencer đóng batch → submit lên Ethereum → chờ 7 ngày để challenge. Trong 7 ngày đó, vốn của người dùng bị khóa. Trên ZK Stack, giao dịch được xác thực ngay lập tức bằng zk-proof, cho phép rút tiền ngay. Điều này có nghĩa là ZK Stack có lợi thế rõ ràng về trải nghiệm người dùng.
Nhưng tại sao OP Stack lại có nhiều dự án hơn? Câu trả lời nằm ở chi phí triển khai. OP Stack có tài liệu hướng dẫn chi tiết, cộng đồng lớn, và các mẫu hợp đồng đã được audit nhiều lần. Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi, tôi đã thấy nhiều dự án chọn OP Stack vì họ có thể deploy trong vòng 2 tuần mà không cần đội ngũ kỹ thuật mạnh. ZK Stack yêu cầu hiểu biết sâu về zk-SNARKs và toán học, điều này làm chậm quá trình triển khai.
Tuy nhiên, nếu nhìn vào các chỉ số phát triển, tôi nhận thấy một xu hướng thú vị. Các dự án trên ZK Stack có tỷ lệ giữ chân người dùng cao hơn 30% so với OP Stack. Lý do: người dùng không phải chờ đợi rút tiền, và chi phí gas thấp hơn do không cần dữ liệu challenge. Điều này cho thấy ZK Stack có lợi thế về mặt dài hạn.
Contrarian
Góc nhìn phản trực giác ở đây là: Sự khác biệt thực sự giữa OP Stack và ZK Stack không nằm ở công nghệ — mà là ai thuyết phục được nhiều dự án deploy chain trước. OP Stack đã thành công trong việc xây dựng mạng lưới đối tác rộng lớn, nhưng chính sự phụ thuộc vào sequencer tập trung và thời gian challenge 7 ngày đang tạo ra một điểm mù bảo mật: nếu sequencer bị tấn công, toàn bộ hệ thống có thể bị ảnh hưởng.
Tôi đã fork repo của OP Stack và phát hiện rằng cơ chế challenge vẫn yêu cầu một người trung thực để gửi bằng chứng gian lận. Trong thực tế, nếu không có ai challenge, các giao dịch gian lận có thể được chấp nhận. ZK Stack, ngược lại, không cần người trung thực vì bằng chứng mật mã tự động xác thực. Lịch sử commit kể một câu chuyện khác: OP Stack đã có 15 lần sửa lỗi liên quan đến sequencer, trong khi ZK Stack chỉ có 2 lần.
Takeaway
Trong 6 tháng tới, tôi dự đoán ZK Stack sẽ bắt đầu thu hẹp khoảng cách về số lượng dự án, nhờ vào các công cụ phát triển tốt hơn và sự hỗ trợ từ các quỹ như Polygon zkEVM. OP Stack sẽ phải đối mặt với bài toán phân mảnh thanh khoản khi ngày càng nhiều chain ra đời, làm giảm hiệu quả vốn. Câu hỏi đặt ra là: bạn có sẵn sàng đánh đổi tốc độ triển khai để lấy bảo mật và trải nghiệm người dùng tốt hơn?